حاشیه هایی درباره آخرین فیلم اصغر فرهادی (درباره الی)

در این ایام سستی بعد از انتخابات، دیدن یک فیلم سینمایی واقعی بهترین پیشنهادی است که می تواند از حال و هوای آلوده انتخابات و سیاست بیرون مان بیاورد. البته تلخی درباره الی از انتخابات کمتر نیست. اما اسن کجا و آن کجا. درباره الی را حتی اگر اهل فیلم و سینما هم نیستید ببینید...

  1. از همان اوایل که فرهادی از تلویزیون پا به سینما گذاشت، معلوم بود قرار است با یک فیلمساز متفاوت طرف باشیم. فیلمسازی که در همان اولین فیلمش (رقص در غبار) صحنه های بسیار تاثیرگذاری خلق کرده بود. شخصیت متفاوت فرامرز قریبیان که تماشاگر سال ها عادت کرده بود او را در فیلم های حادثه ای ببیند به همان اندازه غیرمنتظره بود که قطع شدن انگشت نقش اصلی فیلم.
  2. شهرزیبا به خوبی یک سروگردن بالاتر از فیلم قبلی فرهادی بود. فیلمی که علاوه بر داستان و فضاسازی تاثیرگذار، زیرکانه گزاره های اخلاقی و احکام قضایی را به چالش می کشید. شهرزیبا هم چهره متفاوت و این بار باورپذیرتری از فرامرز قریبیان به تصویر کشید. پدری که فقر و بدبختی و حتی بیماری فرزندش هم به او اجازه نمی دهد از خون فرزند دیگرش بگذرد.
  3. چهارشنبه سوری اوج هنرنمایی فرهادی در فیلمسازی و یک فیلم کارگردانی شده تمام عیار بود. داستانی به ظاهر ساده اما پر از جزئیات که به دور از تظاهر در تک تک نماها قدرت فرهادی را در پرداختن به ریزه کاری ها به نمایش می گذاشت. این بار اما فیلمساز به دل شهر آمده بود و یک روز از زندگی خانواده های طبقه مرفه را به تصویر می کشید. جذابیت موضوع خیانت و استفاده از بازیگران حرفه ای به مذاق تماشاگر بسیار خوش آمد و چهارشنبه سوری علاوه بر انتخاب از سوی تماشاگران جشنواره به عنوان فیلم برتر در اکران عمومی هم به فروش خوبی دست یافت (یادش به خیر آن زمان ها که اخراجی ها نبود، فروش 500 میلیون تومانی در تهران فروش بالایی محسوب می شد). حالا دیگر فرهادی با ساخت سه فیلم در سینما به چهره ای کاملا شناخته شده و محبوب هم برای منتقدان و هم تماشاگران تبدیل شده بود. آنقدر که توفیقات دایره زنگی را هم که فرهادی نوشت و همسرش پریسا بخت آور کارگردانی کرد به پای او گذاشتند.
  4. از زمانی که درباره الی با تیمی از بازیگران حرفه ای و نیمه حرفه ای در حال ساخت بود، علاقه مندان فرهادی برای اتفاقی جدید در سینما لحظه شماری می کردند. اتفاقی که بالاخره در جشنواره سال گذشته افتاد و جشنواره معتبری مثل برلیناله را هم وادار کرد کارگردانی فرهادی را با اهدای خرس نقره ای تحسین کنند. درباره الی از نظر بسیاری یک اتفاق جدید و متفاوت در تاریخ سینمای ایران بود.
  5. اگر قرار باشد به بخش های مختلف درباره الی امتیاز بدهم، بیشترین امتیاز را به تدوین نفس گیر و کارگردانی حساب شده فیلم می دهم. از اواسط ماجرا که اتفاق اصلی رخ می دهد (انتظار که ندارید داستان را لو بدهم؟)، نفس تماشاگر برای دقایقی طولانی در سینه حبس می شود. حرکات دیوانه وار دوربین در زمان حادثه چنان هیجان و آشوبی در دل تماشاگر ایجاد می کند که بعضی تا مدتی بعد از پایان فیلم هم روی صندلی میخکوب شده اند. بازی حیرت انگیز شهاب حسینی (که اگر من جای داوران جشنواره فجر بودم برای این فیلم به او سیمرغ می دادم نه برای سوپراستار!) و بازی های کنترل شده گلشیفته فراهانی، مریلا زارعی، ترانه علیدوستی، پیمان معادی و مانی حقیقی و جزئیات صحنه ها کار خودش را می کند و خنثی ترین تماشاگر را هم به وجد می آورد. درباره الی توانایی های یک فیلمساز را در به خدمت گرفتن بازیگران، دوربین و تمام اجزای صحنه و پشت صحنه به رخ تماشاگر می کشد. اما ...
  6. اما درباره الی یک فیلم تمام عیار نیست. ممکن است خیلی ها زیاد به قصه و داستان اهمیت ندهند و همین که فیلمی حرف خودش را خوب بزند برای شان قانع کنند باشد. اما به هر حال درباره الی هم مثل چهارشنبه سوری داستان و ماجرایی ندارد. این جزئیات نفس گیر صحنه ها و بازی چشم گیر بازیگران و البته حرف های بزرگی که فیلم ادعا دارد است که تماشاگر را به خوبی با فیلم همراه می کند. برای یک مخاطب معمولی که میانه زیادی با فیلم دیدن و سینما رفتن ندارد درباره الی چه بسا کسالت آور هم باشد.
  7. شاید نام الی به اندازه کافی گویای طبقه اجتماعی شخصیت های فیلم باشد. به هر حال در فیلم فرهادی بیشتر به قشری از جامعه پرداخته می شود که البته وجود دارند، کم هم نیستند، اما شاید برای ما ملموس نباشند. سفر دسته جمعی چندین خانواده از دوستان دوران دانشگاه، بزن و برقص، بازی پانتومیم و خلاصه نوع روابطی که بین آنها حکمفرما است شاید برای یک خانواده مذهبی زیاد قابل درک و لمس نباشد. بماند که در فیلم های فرهادی به زحمت می توانیم مولفه ها و نمادهای زندگی انقلابی و اسلامی را پیدا کنیم. خیلی هم توقعی از فرهادی برای بیان دغدغه های انقلابی و اسلامی نداریم. فقط کاش لااقل حاتمی کیا ...! (بگذریم. پایانش تلخ نشود بهتر است)
  8. درباره الی را حتما ببینید. یک سینمای تمام عیار است.

 (1): جمله ای از فیلم

پ.ن: هر کاری کردم با این سرعت های پایین اینترنت نتونستم عکسی از فیلم بذارم.